Column · juli 2026

De mens is de beste investering

Wat valt er te vieren?

---

Op een zomers terras las ik een column van Bartjens in het FD: Nemen de nerds straks wraak op AI? Ontslagrondes in de techsector, banen die verdwijnen, alles gemeten in tokens en rekenkracht. De teller loopt weer snel op, en je zou er bijna somber van worden.

Tot je de ontknoping leest. Want AI draait op tokens, en tokens kosten geld. Naarmate hun prijs stijgt, wordt een mens van vlees en bloed zomaar weer goedkoper dan het model: volgens Bartjens kan het in 2028 alweer voordeliger zijn om een softwareontwikkelaar in te huren dan de rekenkracht in te kopen.

En wie voorbij de cijfers kijkt, weet dat de echte waarde zit in alles wat geen enkel model vangt: betekenis, verbinding, een samenleving met ziel.

Aardig detail: die column is van “Bartjens”, de rekenmeester van het FD, die aan de hand van cijfers naar nieuwe inzichten zoekt. En minstens zo toepasselijk wordt ons jubileumjaar eind augustus geopend door een wiskundige, een kansrekenaar. Wie kunnen we beter hebben om een jaar te openen dat nog alle kanten op kan? Ronald Meester, hoogleraar waarschijnlijkheidsleer aan de VU en auteur van Wetenschap als nieuwe religie, laat juist zien dat cijfers ons niet vertellen wat werkelijk van waarde is, of wat voor samenleving we eigenlijk willen. De een rekent zich naar een inzicht, de ander rekent ons voor waar het rekenen ophoudt.

Want de grond onder onze zekerheden schuift. De baan voor het leven maakte plaats voor wisselende contracten. De gemeenschap die houvast gaf, viel voor velen weg. De bedding die overheid, dokter en leraar ooit vanzelfsprekend boden, is dunner geworden. Zelfs een gedeelde werkelijkheid is niet meer vanzelfsprekend: desinformatie en gescheiden tijdlijnen laten haar uiteenvallen in evenveel waarheden als er schermen zijn. En daaromheen reiken de grote thema’s van deze tijd tot in de huiskamer, met je telefoon soms zelfs je bed in: klimaat, een wereldorde die schokt, oorlog dichterbij dan we gewend waren. Juist daarom signaleren we onder dit alles een thema: persoonlijk existentieel leiderschap. Jezelf in alle openheid onder ogen komen, richting geven aan wie je wilt worden en de ander tegemoet blijven treden, juist waar het schuurt en gedeelde grond schaarser wordt.

Dan antwoord ik met een wedervraag. Het is zoals de liefde. Zeg nu eerlijk: wáár zit de liefde? Hóe leer je haar? Je kunt haar nergens aanwijzen, en toch herkent iedereen haar als een dragende kracht. Zoals Toon Hermans zong: “Als de liefde niet bestond, zouden de rivieren stilstaan.” Zo is het ook bij onze studies. Aan de basis van spiritualiteit en zingeving, van verlies-, rouw- en stervensbegeleiding en van geestelijke begeleiding valt, naast presentie, veel te leren: levensbeschouwelijke en spirituele tradities, hermeneutiek (de kunst van verstaan en duiden, van teksten én van levensverhalen), filosofie en ethiek, de psychologie van zingeving, rouw- en verlieskunde, rituele en symbolische vorming. Die vakken geven ankers, en tegelijk richting aan je eigen ontwikkeling. Zo brengen onze opleidingen, vaak ongemerkt, juist de kwaliteiten naar de samenleving die nu zo hard nodig zijn. Denk daarbij aan: aandacht en presentie, het opbrengen om verder te kijken dan een snel antwoord, de moed en het vermogen om ondanks verschillen in dialoog te blijven en jezelf daarin wat los te laten, morele oordeelskracht. Daar staat de Academie voor en daarop groeit zij verder.

Mensen verlangen naar contact, in een wereld die van ons vervreemd is geraakt, waarin het steeds minder lukt om tijd, en dus ruimte, te maken voor wezenlijk ontmoeten. En daar zit de kern: jezelf leren kennen in het contact met de ander. In een wezenlijke ontmoeting maken we ruimte voor de ander. Onszelf, al onze gedachten, onze rollen, onze slimmigheden zetten we bewust even aan de kant, om vrije ruimte te maken voor die ontmoeting. Ook als de opvattingen van de ander niet de jouwe zijn. En precies dat blijkt van waarde. Onderzoek naar polarisatie laat zien dat een kort, persoonlijk gesprek van een minuut of tien vooroordelen meetbaar kan verzachten, meer dan welk gewonnen debat ook (Broockman en Kalla, Science, 2016). We gaan iemand pas echt als mens horen wanneer we zijn stem en overwegingen horen, en niet alleen zijn standpunt lezen (Schroeder, Kardas en Epley, 2017). Roek Lips raakte er afgelopen zaterdag in zijn bijdrage aan: elkaar werkelijk ontmoeten in plaats van tegenover elkaar gaan staan. Zo bezien is dialogische competentie wezenlijk: recht doen aan de waarden van de ander én aan je eigen gedachtegoed. Ook als dat ongemak geeft.

Wil je daar woorden en verbeelding bij vinden? Drie boeken voor op het terras of het strand, van stemmen die je rond ons jubileumjaar tegenkomt:

• Roek Lips, Wie kies je om te zijn? — schrijver en programmamaker, met meer dan honderd gesprekken die je uitnodigen tot reflectie.
• Ronald Meester, Wetenschap als nieuwe religie — wiskundige over de grenzen van de wetenschap, en waarom zij ons niet vertelt wat werkelijk van waarde is. Op zaterdag 29 augustus opent Ronald Meester het tienjarig bestaan van de Academie voor Geesteswetenschappen.
• Jan Rotmans, Kanteltijd — transitiewetenschapper over de grote omslag van onze tijd, en een hoopvol pleidooi voor spiritueel activisme. Op zaterdag 6 maart is Rotmans zelf te gast bij de Academie.

Wat valt er dan te vieren? Dat we nog altijd mens zijn, met dezelfde basale behoeften én dezelfde sterkten, zoals de wil om te creëren. En dat steeds meer mensen de Academie vinden als vrijplaats, om die ruimte te pakken en richting te geven aan hun eigen groei. We verwelkomen komend collegejaar ons grootste cohort ooit, en sommige groepen zitten nu al vol.

Dat zijn ze, onze studenten en onze begeleiders: mensen die licht aansteken daar waar het leven schuurt. Geen model steekt een zon aan. Geef deze zomer richting aan je eigen groei. En laten we, hoe hard de grond ook schuift, ruimte maken voor ziel, zorg en zingeving. Op naar de volgende tien jaar Academie voor Geesteswetenschappen.

Ik wens iedereen een mooie zomer toe.

Jeanette A.M. Krijnen
directeur Academie voor Geesteswetenschappen