Wetenschap en de ziel

Tien jaar Academie. We openen het jubileumjaar met een lezing voor onze (oud-)studenten, docenten, vrijwilligers en medewerkers.

Meld je aan

De opening van ons jubileumjaar

Tien jaar geleden begon de Academie voor Geesteswetenschappen. Tien jaar waarin we mensen vormden die het uithouden bij de grote vragen: geestelijk begeleiders, verlies- en zingevingsbegeleiders. Dat vieren we het hele jubileumjaar 2026-2027, en we openen het op zaterdag 29 augustus.

Bij de afsluiting van het vorige academiejaar gaf Roek Lips spreekwoordelijk het woord door aan Ronald Meester. Toepasselijk, want Meester is wiskundige, hoogleraar kansrekening, en juist hij laat zien waar de cijfers ophouden en het wezenlijke begint.

Deze jubileumlezing markeert de start van dit jubileumjaar en is er voor ál onze (oud)-studenten, docenten, vrijwilligers en medewerkers. Samen openen we het academiejaar waarmee ons volgende decennium begint. Reserveer vast zaterdag 6 maart 2027. Dan vieren we ons tienjarig bestaan. Spreekwoordelijk geeft Ronald Meester het woord door aan Jan Rotmans, hoogleraar transitiekunde aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en oprichter van onderzoeksinstituut DRIFT.

Ronald Meester, een wiskundige over zingeving

Wat cijfers ons niet vertellen

We leven in een tijd die alles meet in cijfers, scores en rendement. En toch blijkt keer op keer dat het wezenlijke zich daar niet laat vangen: betekenis, verbinding, een samenleving met ziel. Precies waar de Academie voor staat.

Meester gaat een stap verder. Er is volgens hem geen rangorde tussen wetenschap en religie: beide leveren uiteindelijk metaforische kennis op. Wie zich laat intimideren door wat er vanuit de wetenschap, de techniek en tegenwoordig de kunstmatige intelligentie op ons afkomt, hoeft dat niet te doen. Niet omdat wetenschap er niet toe doet, maar omdat ze een beperkte onderneming is die haar kracht juist verliest zodra ze buiten haar grenzen treedt.

Reken op een lezing die prikkelt. Ronald Meester werkt met voorbeelden uit actuele dossiers waar mensen uitgesproken meningen over hebben, en hij ontloopt de wrijving niet. Een kant-en-klaar antwoord krijg je niet; een uitnodiging tot reflectie wel.

Zijn lezing opent daarom ons jubileumjaar, waarin we het thema persoonlijk existentieel leiderschap centraal stellen: jezelf onder ogen komen, richting geven aan wie je wilt worden, en de ander blijven ontmoeten, juist waar het schuurt. Kortom: De ander ontmoeten, jezelf verstaan.

De dialoog aangaan, juist als je al een mening hebt

Meester werkt met voorbeelden uit dossiers waar mensen uitgesproken opvattingen over hebben: over wetenschap, over cijfers, over beleid. Niet iedereen zal het met hem eens zijn. Want een gesprek is niet het moeilijkst wanneer het je koud laat. Het is het moeilijkst, en het meest nodig, wanneer je al weet wat je ervan vindt. Daar zijn goede gronden voor.

Omdat niemands positie een eindpunt is. Als wetenschap en levensbeschouwing beide metaforische kennis opleveren, zoals Meester betoogt, dan is jouw overtuiging een standpunt en geen eindstation. Zonder de ander mis je je enige correctiemechanisme. Hij bepleitte dat al in 2007, toen hij schreef: “Eigenlijk pleit ik vooral voor het recht te twijfelen.”

Omdat de opening niet alleen in je welwillendheid zit, maar ook in je denken. Meester zei het in het voorgesprek scherper dan wij het konden zeggen: als je filosofie deze gedachten niet toelaat, dan ben je kansloos, dan kan er geen gesprek over. Wie zeker weet dat hij het weet, heeft de deur al dicht voordat de ander iets gezegd heeft. En dat is precies waar onze opleidingen aan werken: niet aan gesprekstechniek, maar aan het wereldbeeld dat het gesprek mogelijk maakt. Wie leert luisteren zonder dat zijn denken ruimte laat voor wat de ander gelooft, oefent een kunstje.

Omdat het vak het vraagt. Wie mensen begeleidt, ontmoet overtuigingen die hij niet deelt. Kun je alleen in gesprek met wie jou bijvalt, dan kun je dit werk niet doen. Het oefenterrein is dus niet de neutrale casus, maar juist de casus waar je iets van vindt.

Persoonlijk existentieel leiderschap in de praktijk is samen actief bijdragen aan een ander wereldbeeld. Het is een deur die naar twee kanten opengaat. Je luistert tot je hoort waar de ander werkelijk zit, en tegelijk laat je je eigen overtuiging onbewaakt, binnen bereik van de vraag die een ander stelt. Om de ander te kunnen ontmoeten moet je jezelf verstaan. Dat was zelden zo dringend als nu. Opvattingen groeien uit elkaar en het denken in wij tegenover zij, rijk tegenover arm, voorstanders tegenover tegenstanders wordt overal aangewakkerd. Maar polarisatie is niet alleen een kwestie van meningen, het is ook een kwestie van tempo. In een samenleving die de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving vorig jaar hypernerveus noemde, is er eenvoudigweg geen tijd om iemand uit te horen. Het advies van de Raad heet dan ook Op de rem!, en wat daarin staat is precies wat ontmoeting nodig heeft: meer verbinding, meer verscheidenheid, meer lege tijd.

De rem geeft ruimte. En in die ruimte kun je elkaar aanhoren.

Wie kiest voor het begeleiden van mensen, kiest ervoor mee te lopen op de weg van een ander. Werkelijk aanwezig zijn bij iemand vraagt dat je je eigen oordeel kent, want alleen wat je kent kun je laten rusten. Een oordeel dat je niet ziet, stuurt het gesprek zonder dat je het merkt. En er gebeurt nog iets, meestal ongemerkt. Wie zich werkelijk openstelt, verandert daar zelf van. De socioloog Hartmut Rosa noemt dat resonantie: iets spreekt je aan, je reageert erop, en je komt er niet helemaal dezelfde persoon uit. Het perspectief van de ander blijft dan niet buiten je staan als informatie over hoe iemand anders erover denkt, maar wordt op een wezenlijke manier ook iets van jezelf.

Laten we de 29ste openstaan voor wat Ronald Meester ons kan vertellen over hóe wetenschap en religie misschien van dezelfde soort zijn.

Het programma

De jubileumlezing valt binnen de eerste lesdag op zaterdag van het nieuwe academiejaar. Om ruimte te maken voor de lezing is het ochtendcollege een half uur korter dan gebruikelijk en het middagcollege een kwartier. Heb of geef je die dag geen les, dan is er na de lezing gelegenheid om na te praten.

Praktisch

Over de locatie: Gerrit Rietveld College

Het Gerrit Rietveld College aan de Eykmanlaan in Utrecht is onze vertrouwde onderwijslocatie: de plek waar onze colleges plaatsvinden. Een passende plek om samen het collegejaar en ons jubileumjaar te openen.

De school ligt dicht bij station Utrecht Overvecht. Er is beperkt parkeergelegenheid bij de school. Wij raden daarom aan bij het winkelcentrum de Gaard te parkeren.

Van uitluiden naar inluiden

De laatste noot van het vorige jaar is de eerste van dit jaar. Waar Roek Lips ons collegejaar afsloot, opent Ronald Meester ons jubileumjaar: een wiskundige die ons voorrekent waar het rekenen ophoudt, en waar het wezenlijke begint.

Meld je aan

Deze feestelijke opening is open voor onze docenten, medewerkers, studenten en vrijwilligers.

Heb of geef je die dag geen les? Je bent van harte welkom. Na de jubileumlezing is er tijd om met elkaar na te praten.

Meld je aan, dan weten we op hoeveel mensen we mogen rekenen. Er is een beperkt aantal plaatsen.