Column · 20 MEI 2026

Houden we de lijn vast?

Over existentieel leiderschap in een verandering van tijdperk

---

Twee Nederlandse cijfers, opvallend gelijk. Drieënzeventig procent van de Nederlanders is op zoek naar zingeving, vond UvA-hoogleraar Rens Bod met Trouw en Ipsos I&O. Eveneens drieënzeventig procent is aarzelend of onbereid iemand te vertrouwen die in waarden of cultuur van hem of haar verschilt, vond Edelman dit voorjaar. We zoeken zin én we sluiten ons af. Edelman noemt het een crisis van insularity: een samenleving die zich terugtrekt in vertrouwde kringen. Daarmee ligt er een existentiële vraag: wat kunnen wij wezenlijk nog mét elkaar?

Komend weekend is het Pinksteren. Een groep volgelingen zit bijeen na het vertrek van hun leermeester, krijgt vurige tongen, gaat naar buiten en wordt verstaan door mensen uit alle hoeken, in hun eigen taal. Niemand had hen aangesteld. Zij begonnen vanuit zichzelf te leiden.

Aan het eind van zijn leven schreef Kant dat de mens geen vast gegeven is, maar een opgave aan zichzelf. In zijn eigen woorden:

En, beslissend bij Kant, een opgave die zich pas voltrekt in betrokkenheid op de ander. Karakter is geen aanleg maar verworvenheid: iets wat zich vormt door wat je doet, door wat je nalaat, door hoe je je verhoudt tot de wereld om je heen en binnenin je.

Daar zit voor mij het begin van wat ik persoonlijk existentieel leiderschap noem. In recent onderzoek tekent deze houding zich af als een opkomende lens rond betekenis, authenticiteit, vrijheid en verantwoordelijkheid, eindigheid en verbondenheid. Voor mij is het vooral een manier van in het leven staan: jezelf aan het stuur zetten, en jezelf de vragen blijven stellen die er werkelijk toe doen. Wie wil ik zijn? Waar sluit ik mijn ogen voor? Hoe weet ik te overbruggen?

Het vraagt kunst en moed. De moed om jezelf en de ander aan te gaan in plaats van weg te kijken. De kunst om te wachten met oordelen. En het verschil te leren tussen kiezen en besluiten. Kiezen kan reactief zijn – een voorkeur op tafel. Besluiten is een afweging, en in deze tijd steeds vaker een ethische – met de dingen én de mensen om je heen op bekend en onbekend terrein.

Ik ken dat verschil van binnenuit. Afgelopen oudjaarsavond zat ik om vijf voor twaalf achter mijn computer. Niet om het jaar uit te luiden, maar om offertes te accepteren waar intern al lang en zorgvuldig over was nagedacht: nieuwe software voor de Academie. Geen lichtzinnige uitgave – een besluit dat richting gaf en nieuwe paden zou openen waar we daarna niet meer omheen konden. De offertes zouden die nacht verlopen. Gedragen door een gezamenlijke verantwoordelijkheid gaf ik de go. Met één klik kreeg het afwegen en bezinnen zijn beslag – met een groot niet-weten, en in het volle besef van wat deze stap aan verandering én overbrugging zou gaan vragen.

Dat was geen keuze maar een weloverwogen besluit – we verlieten de gebaande weg en begonnen aan een nieuw hoofdstuk. Zulke besluiten maken je niet altijd aaibaar; ze vragen soms om duwen om die nieuwe paden in te slaan. De kunst blijft om jezelf daarbij onder ogen te zien én in beweging te blijven, in dialoog met de wereld om je heen.

Jan Rotmans zegt dat we niet in een tijdperk van verandering leven, maar in een verandering van tijdperk. Een tussentijd die vraagt om mensen die niet wegkijken voor polarisatie, voor geopolitieke spanning, voor de groeiende afstand tussen wie veel heeft en wie weinig overhoudt.

Pinksteren. Niet toevallig betekent het woord voor “Geest” ook adem. Inademen wat de tijd je aanreikt, onder ogen zien wat je raakt, wat in jou beweegt doorgeven aan wie tegenover je staat. Wat in jou ademt, ademt pas wanneer het de ander bereikt.

De Academie voor Geesteswetenschappen is een ontmoetingsplaats voor precies deze ontwikkeling. Een buutvrij-plek – de plek op het schoolplein waar je niet getikt kan worden, waar je even mag staan voor het spel weer doorgaat. Zo’n plek maak je voor jezelf, en de Academie biedt ‘m ook: samen met anderen die diezelfde tussentijd doorleven.

Zo dragen we bij aan een samenleving waarin zingeving en geestelijke grond worden erkend als fundament van mentale gezondheid en verbondenheid.

Een samenleving waarin de Geest waait.

Ik wens iedereen mooie Pinksterdagen toe.

Jeanette A.M. Krijnen
directeur Academie voor Geesteswetenschappen