Masterclass Pim van Lommel en Ineke Visser | Op de grens van leven en dood

Professionalisering | Masterclass

Op de grens van leven en dood

Met Pim van Lommel en Ineke Visser: van bijna-doodervaring tot de zeven lagen van sterven

Zaterdag 6 februari 2027 | 13.45 tot 18.15 uur | Antropia, Driebergen

Pim van Lommel tijdens zijn lezing bij de Academie voor Geesteswetenschappen in 2019

Pim van Lommel bij de opening van ons academiejaar in 2019

Kennismaken

Maak alvast kennis met Pim van Lommel

In dit gesprek met Giel Beelen vertelt Pim van Lommel over bijna-doodervaringen en over wat zo’n ervaring in een mensenleven verandert. Hij raadt het zelf aan als voorbereiding op deze middag. Op 6 februari hoor je hem in levenden lijve, samen met Ineke Visser, die je meeneemt in de zeven lagen van sterven.

  • ✓ Twee sprekers op één middag
  • ✓ Na elke lezing ruim tijd voor gesprek met de zaal
  • ✓ Met verplichte voorbereiding: het boek Licht op sterven en een eigen praktijkvraag
  • ✓ Certificaat van deelname, accreditatie wordt aangevraagd bij de SKGV

Meld je aan

De masterclass

Masterclass grenservaringen

We heten je van harte welkom bij deze masterclass van een middag, met twee sprekers die elkaars werk goed kennen: cardioloog Pim van Lommel en Ineke Visser, oprichter van het Landelijk Expertisecentrum Sterven. Van Lommel schreef het voorwoord bij haar boek Licht op sterven, en was te gast in de aflevering over het bewustzijn van haar podcast Leven met Sterven.

De masterclass is bedoeld voor geestelijk begeleiders en geestelijk verzorgers, verlies-, rouw- en stervensbegeleiders, medewerkers en vrijwilligers in hospices en in de palliatieve terminale zorg, verpleegkundigen en artsen, coaches en uitvaartbegeleiders: iedereen die mensen bijstaat rond sterven en verlies.

Wie werkt met stervenden en nabestaanden, hoort verhalen die buiten het gewone kader vallen. Iemand die tijdens een hartstilstand zijn eigen reanimatie zag. Een stervende die zegt dat haar overleden man op haar wacht. Mensen vertellen zulke ervaringen vaak aarzelend, uit angst niet geloofd te worden, en alleen aan iemand die ze vertrouwen. Grote kans dat jij dat bent.

In het eerste deel vertelt Pim van Lommel over zijn onderzoek naar bijna-doodervaringen bij mensen die een hartstilstand overleefden. In het tweede deel neemt Ineke Visser je mee in het stervensproces zelf, aan de hand van haar zeven lagen van sterven: van het fysieke lichaam tot het bewustzijn. Juist bij die laatste laag sluiten de twee delen op elkaar aan. Na elke lezing is er ruim tijd voor gesprek met de zaal.

Over de verklaring van deze ervaringen wordt in de wetenschap stevig gediscussieerd, en die discussie loopt nog. Op deze middag staat de bewijsvoering niet centraal. Centraal staat wat deze ervaringen vragen van wie erbij is: luisteren zonder oordeel, en ruimte geven aan wat iemand beleeft.

In deze masterclass ontmoeten professionals uit het werkveld, studenten en alumni van de Academie voor Geesteswetenschappen elkaar.

Een indruk van lezingen en ontmoetingen bij de Academie voor Geesteswetenschappen.

Zaterdag 6 februari 2027

Programma van de masterclass

Pim van Lommel

Eerste deel

Eindeloos bewustzijn, met Pim van Lommel

Pim van Lommel (1943) was van 1977 tot 2003 cardioloog in het Rijnstate Ziekenhuis in Arnhem. In 1986 begon hij zijn onderzoek naar bijna-doodervaringen bij mensen die een hartstilstand hadden overleefd. In 2001 verscheen zijn studie in The Lancet: van de 344 patiënten bleken er 62 een bijna-doodervaring te hebben meegemaakt. Zijn boek Eindeloos bewustzijn (2007) is in ruim tien talen vertaald en wereldwijd meer dan 400.000 keer verkocht. In 2017 ontving hij de Elisabeth Kübler-Ross Award van de VPTZ, de vereniging Vrijwilligers Palliatieve Terminale Zorg.

In zijn lezing legt Van Lommel stap voor stap uit hoe mensen een helder bewustzijn kunnen ervaren op een moment dat hun hersenen tijdelijk niet functioneren. Hij vertelt over mensen met een bijna-doodervaring, van wie hij de meesten persoonlijk heeft gesproken. Volgens Van Lommel is de gangbare visie op de relatie tussen hersenen en bewustzijn te beperkt om het verschijnsel te duiden.

Ter voorbereiding lees je het artikel van Pim van Lommel over de continuïteit van het bewustzijn. Je ontvangt het na je aanmelding.

Lezing en gesprek met de zaal

  • Wat een bijna-doodervaring is, en in welke situaties die kan optreden
  • Het Nederlandse onderzoek bij 344 patiënten na een hartstilstand
  • Wat de ervaring met mensen doet: de angst voor de dood verdwijnt, het levensinzicht verandert
  • Waarom het aanvaarden en verwerken van zo’n ervaring vaak lang duurt, voor de persoon zelf en voor familie en zorgverleners
  • Gesprek met de zaal, dat Pim van Lommel zelf leidt
Ineke Visser

Tweede deel

De zeven lagen van sterven, met Ineke Visser

Ineke Visser begon in 2003 als vrijwilliger in hospice De Vier Vogels in Rotterdam en werd daar twee jaar later coördinator. Van 2009 tot 2011 deed zij voor de Britse neuropsychiater Peter Fenwick onderzoek naar levenseinde-ervaringen in drie Nederlandse hospices. In 2016 richtte zij het Landelijk Expertisecentrum Sterven op. Zij schreef onder meer In het licht van sterven (2013, toen nog onder de naam Ineke Koedam) en Licht op sterven. Inzichten en ervaringen vanuit een verruimd bewustzijn (2024), met een voorwoord van Pim van Lommel. Bij de Academie voor Geesteswetenschappen is zij gastdocent in de module Grenservaringen verlies en rouw.

Sterven is volgens Ineke Visser geen enkele gebeurtenis, maar een gelaagd proces. In 2023 werkte zij dat uit in haar zeven-lagenbenadering: zeven lagen, of lichamen, die in het sterven elk hun eigen beweging maken. Zij noemt het zelf een postmaterialistische benadering, met de mens als holistisch wezen als uitgangspunt. Haar benadering nodigt uit om in de zorg voor stervenden niet alleen naar het lichaam te kijken, maar naar alle lagen tegelijk.

De zeven lagen

  • Fysiek: wat er in het lichaam gebeurt als iemand stervende is
  • Emotioneel: de gevoelens die het naderende afscheid losmaakt, ook onverwerkte, bij de stervende en bij de naasten
  • Mentaal: overtuigingen en aannames die het sterven in de weg kunnen zitten, en wat kennis over sterven verandert
  • Spiritueel: het verlangen naar zingeving, verbondenheid en verzoening, juist als er veel wegvalt
  • Relationeel: nabij zijn, en de kwaliteit van relaties, ook die met jezelf
  • Goddelijk: wat iemand bezielt, en de verbinding met God, de Bron, het Licht of hoe iemand dat ook noemt
  • Bewustzijn: het ik-bewustzijn, en de laag waar haar werk en dat van Pim van Lommel elkaar raken

Levenseinde-ervaringen

Daarnaast laat Ineke Visser zien welke ervaringen aan het sterfbed kunnen optreden. Fenwick onderscheidt er twee soorten. Bij de eerste ziet een stervende bijvoorbeeld overleden familieleden of een religieuze figuur die komt helpen, of merkt een dierbare op afstand iets op, precies op het moment van overlijden. De tweede soort helpt om af te ronden: een plotseling verlangen naar verzoening, een onverwacht helder moment bij iemand die verward was, of wachten met sterven tot een dierbare er is. Volgens Ineke Visser verminderen zulke ervaringen niet zelden de angst voor de dood.

Na de lezing is er ruimte voor gesprek en verdieping: wat betekent dit voor je eigen werk aan het sterfbed?

Ter voorbereiding lees je vóór deze middag het boek Licht op sterven. De praktijkvraag die je vooraf instuurt, komt in het gesprek en de verdieping aan bod.

Afsluiting

Certificaat

Aan het einde van de middag ontvang je een certificaat van deelname aan deze deskundigheidsbevordering. De accreditatie wordt aangevraagd bij de Stichting Kwaliteitsregister Geestelijk Verzorgers (SKGV). Wil je punten, vul dan bij je aanmelding je registratienummer in. Het lezen van het boek en het artikel en het insturen van je praktijkvraag horen bij de accreditatie. Zonder praktijkvraag tellen alleen de contacturen mee voor je punten.

Goed om te weten

Praktisch

Sprekers Pim van Lommel, cardioloog en onderzoeker naar bijna-doodervaringen
Ineke Visser, oprichter van het Landelijk Expertisecentrum Sterven
Datum Zaterdag 6 februari 2027
Tijd 13.45 tot 18.15 uur, met daarna een korte afsluiting. Inloop vanaf 13.15 uur
Kosten € 125, inclusief koffie en thee, vrijgesteld van btw. Leden van de Alumni Community betalen € 106 (15% ledenkorting).
Locatie Antropia, Landgoed De Reehorst, Hoofdstraat 8, 3972 LA Driebergen. Direct naast station Driebergen-Zeist; parkeren kan in de Q-Park P+R bij het station.
Verplichte voorbereiding Het boek Licht op sterven. Inzichten en ervaringen vanuit een verruimd bewustzijn van Ineke Visser (AnkhHermes, 2024) en het artikel van Pim van Lommel over de continuïteit van het bewustzijn, dat je na je aanmelding ontvangt. Heb je het boek nog niet, schaf het dan vooraf aan. Stuur uiterlijk maandag 1 februari 2027 een eigen praktijkvraag of korte casus van een halve tot een hele bladzijde naar masterclass@avgu.nl, bijvoorbeeld over een ervaring rond sterven of een grenservaring uit je eigen praktijk. Boek, artikel en praktijkvraag horen bij de accreditatie.
Verder aanbevolen Het boek Eindeloos bewustzijn van Pim van Lommel en het gesprek met Giel Beelen bovenaan deze pagina. Al zijn wetenschappelijke artikelen kun je vrij downloaden via pimvanlommel.nl.
Accreditatie Wordt aangevraagd bij de SKGV
Aanmelden Via het formulier hieronder
Vragen masterclass@avgu.nl

Aanmelden

Meld je aan

Je meldt je aan voor de hele middag. De kosten zijn € 125. Ben je lid van de Alumni Community, dan betaal je € 106. Inclusief koffie en thee, vrijgesteld van btw. Je plaats is definitief zodra je betaling binnen is. Daarna ontvang je een bevestiging met de route en het artikel van Pim van Lommel.

Bij de masterclass hoort verplichte voorbereiding: je leest Licht op sterven van Ineke Visser en het artikel van Pim van Lommel, en je stuurt uiterlijk maandag 1 februari 2027 een eigen praktijkvraag of korte casus naar masterclass@avgu.nl.

Eerder bij ons

Niet voor het eerst te gast

Op 31 augustus 2019 opende Pim van Lommel bij ons het academiejaar, voor ruim 260 studenten, docenten en belangstellenden. Op zijn vraag wie zelf een bijna-doodervaring had meegemaakt of iemand kende die er een had, gingen opvallend veel handen omhoog. Lees de nabeschouwing van die middag.

Ineke Visser is gastdocent in de opleiding Verlies-, Rouw- en Stervensbegeleiding. In juni 2024 gaf zij bij ons het zomercollege Sterven, hoe gaat dat?

“Na deze lezing snap ik zijn boek helemaal.”

Bezoeker van de lezing in 2019

“Ik ben ervan overtuigd dat dit boek een belangrijke bijdrage zal kunnen leveren aan de herkenning en erkenning van levenseinde-ervaringen en dat hierdoor de angst voor de dood zelfs nog in de stervensfase kan verminderen of verdwijnen.”

Pim van Lommel over Licht op sterven van Ineke Visser

Herkennen en erkennen: daar gaat deze middag over. Eerst vanuit het onderzoek naar bijna-doodervaringen, daarna aan het sterfbed zelf.

Over de Academie

Wat beweegt zich tussen hemel en aarde? De Academie voor Geesteswetenschappen maakt ruimte voor ziel, zorg en zingeving, zodat mensen zichzelf verstaan, de ander ontmoeten en van betekenis zijn in de wereld.

Dat doen we op meer manieren dan opleiden alleen. We leiden op en scholen na, en we bouwen verder: met onderzoek in het Kennisatelier vanaf maart 2027, met publicaties, met kennis voor organisaties en met wat we teruggeven aan de samenleving. Wat het ene oplevert, voedt het andere.

Onze opleidingen op hbo-niveau brengen wetenschap en spiritualiteit samen. In masterclasses als deze ontmoeten professionals uit het werkveld, alumni en studenten elkaar. Iedereen is welkom, met welke levensbeschouwing ook.

Voor wie verder wil kijken, komt bij ons studeren met hoofd én hart.

Collage Academie voor Geesteswetenschappen