Wereldreligies en hun omgang met dood en sterven

Vanaf dinsdag 4 juni 2019

Is de dood het einde van alles? Zijn we op een reis zonder thuisreis? Of gloort ergens licht, vrede, nirvana, paradijs, eeuwig leven? Krijgen we misschien meerdere kansen om ons Zelf te realiseren en is de dood niet meer dan een doorgangshuis? Hoe gaan we om met ziekte waarin de dood zijn schaduw vooruit werpt en met de laatste dagen die ons gegund zijn? En wat zegt (je visie op) de dood eigenlijk over (je visie op) het leven?

De grote wereldreligies hebben vele duizenden jaren ervaring in de omgang met deze vragen en er ook antwoorden op geformuleerd en rituelen omheen gemaakt. Toch zijn die antwoorden minder in steen gebeiteld dan veelal gedacht wordt. Ze zijn door de eeuwen heen ook aan verandering onderhevig geweest. Zo kende het vroege christendom geen hel op de wijze zoals de middeleeuwers daarover dachten. En in onze post-christelijke samenleving tekenen zich nieuwe verschuivingen af. Ook zijn er bv. nogal wat verschillen tussen wat westerse boeddhisten zich bij stervensbegeleiding en de dood voorstellen en hoe daarover in Azië wordt gedacht.

Wat ga je leren?

Experts laten je kennismaken met de uiteenlopende manieren waarop in het jodendom, het christendom, de islam en het hindoeïsme/boeddhisme met sterven en dood wordt omgegaan. Iedere expert zal dat vanuit een eigen (identiteitsgebonden) invalshoek doen, de een meer praktisch, de ander meer conceptueel. Je zult verschillen ontdekken tussen de wereldreligies maar ook onvermoede overeenkomsten. En je zult zicht krijgen op de verschuivingen die zich in de religies zelf hebben voorgedaan en die zich nu voordoen, bv. onder invloed van het debat over voltooid leven. Zo biedt de cursus brandstof voor je eigen denken en beleven omtrent dood & leven en omtrent de laatste gang waar niemand aan ontkomt. In de vijfde en laatste les wordt gereflecteerd op wat in de eerdere vier lessen allemaal de revue passeerde.


Jodendom: Sasja Martel – 4 juni 2019

In de hernieuwde belangstelling voor rituelen rond het sterven, begraven en rouwen biedt de rijke Joodse traditie een schat aan riten en regels die helpen vorm te geven aan alle emoties in deze laatste levensfase.
In deze les over sterven en rouw in Joods perspectief wordt onder meer stilgestaan bij de rol van de gemeenschap als het gaat om het verdriet van het individu. Niet de dood, maar het leven staat centraal. Verder wordt aan de hand van ervaringen uit de praktijk van het Joods Hospice Immanuel en van een korte film toegelicht hoe verrijkend het kan zijn als iemand kan sterven zoals iemand geleefd heeft. Maar ook de complexiteit rond een familie bij een ziek-/sterfbed komt aan bod. In het Joods Hospice wonen voor kortere of langere tijd mensen met een Joodse en niet-Joodse achtergrond.

Docent

Drs. Sasja Martel studeerde Jodendom aan de Universiteit van Amsterdam, de Katholieke Theologische Universiteit Amsterdam en de Hebreeuwse Universiteit in Jeruzalem. Zij publiceerde onder meer het boek Sterk als de Dood, sterven en rouw in joods perspectief (2004). Zij is initiatiefneemster en directeur van het Joods Hospice Immanuel in Amsterdam, het enige Joodse hospice in Europa. In binnen- en buitenland geeft ze lezingen over haar boek en over het belang van identiteitsgebonden zorg.


Christendom: Philippe van Heusden – 11 juni 2019

Officieel is de hemel voor christenen nog steeds niet open. Pas bij het einde der tijden is er sprake van opstanding van de doden. Maar… er zijn uitzonderlijke mensen die door hun verdiensten nu al in de hemel zijn, de heiligen. “Maar ja… mijn opa was ook een heel goed mens, die is vast ook al in de hemel…” En zo is de gedachte ontstaan dat de hemel in principe voor iedereen open is…
In 2000 jaar christendom hebben belangrijke verschuivingen plaats gevonden in de visie op de dood. Van een bevrijdende boodschap is het geleidelijk een boodschap van moraal en angst geworden. En op dit moment zien we een nieuwe ontwikkeling in ons land en de omringende landen: de dood leeft voornamelijk als een moment van afscheid voor de nabestaanden. Over een leven na de dood wordt nauwelijks meer gesproken.

Docent

Drs. Philippe van Heusden is theoloog/judaïcus, uitgever en tekstschrijver, (mede)auteur van o.a. Christelijke Encyclopedie en NBV Studiebijbel. Hij doceert Bijbel, Jodendom en Christendom aan onder meer de Academie voor Geesteswetenschappen.


Islam: Saida Aoulad Baktit – 18 juni 2019

Aan de hand van de indringende film Ik heb een dokter in Marokko wordt getoond hoe in de islam wordt omgegaan met ziekte en dood. De film, die in deze les geheel wordt getoond (43 minuten), geeft een bijzondere inkijk in gewoonten en overtuigingen bij een (terminaal) ziekbed, in verwachtingen jegens de zorgverleners en in rituelen rond het levenseinde. De film is deels opgenomen in Nederland en deels in Marokko. Scènes uit de film geven aanzetten om achtergronden uit de islam toe te lichten en van gedachten te wisselen over de verhouding tussen de arts en de patiënt, de rol van de familie, het brengen van slecht nieuws en het houden van hoop tot de laatste ademtocht.

Docent

Saida Aoulad Baktit is islamitisch geestelijk verzorgster aan het Radboudumc te Nijmegen. Ze is gastdocent aan de Academie voor Geesteswetenschappen. Samen met Nelleke Dinissen en Paul van Laere maakte ze de film Ik heb een dokter in Marokko (2014).


Hindoeïsme & Boeddhisme: Paul van der Velde – 25 juni 2019

Hindoeïsme en boeddhisme hebben zo hun eigen visies op sterven en de dood. In het Westen denken we dat alle hindoes en boeddhisten in reïncarnatie geloven, maar in de praktijk is dat complexer. Ook zijn er nogal wat verschillen tussen wat westerse boeddhisten zich bij stervensbegeleiding en de dood voorstellen en hoe daarover in Azië wordt gedacht. In deze les wordt ingegaan op de verschillende ideeën en gedachten die in Azië voorkomen, maar passeren ook de voorstellingen de revue die westerse boeddhisten hebben over een ‘ideale dood’.

Docent

Prof.dr. Paul van der Velde studeerde Indiase talen en culturen in Utrecht en Leiden en is hoogleraar Aziatische Religies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. De laatste jaren richt zijn onderzoek zich met name op de transformaties die het boeddhisme doormaakt nu het van Azië naar het Westen is gekomen. Paul van der Velde begeleidt vele studiereizen naar Azië en publiceert geregeld over Aziatische religies, o.a. de boeken De Boeddha in het tuincentrum (2013), De oude Boeddha in een nieuwe wereld (2015) en Sundarikatha, het verhaal van de schoonzus van de Boeddha (2016).


Reflectieles: Philippe van Heusden – 2 juli 2019

In deze les worden alle (losse) draden van de eerste vier lessen aan elkaar geknoopt en verdiept. Wat heeft ons het meest geraakt? Wat was een ‘eye-opener’? Zien we parallellen tussen de grote wereldreligies? Waar liggen er verschillen? Wat nemen we als waardevol mee voor ons eigen leven, beroep(svoorbereiding of -praktijk), samenleving?

Docent

Drs. Philippe van Heusden is theoloog/judaïcus, uitgever en tekstschrijver, (mede)auteur van o.a. Christelijke Encyclopedie en NBV Studiebijbel. Hij doceert Bijbel, Jodendom en Christendom aan onder meer de Academie voor Geesteswetenschappen.


Data, locatie en prijzen

De cursus Wereldreligies en hun omgang met dood en sterven

Data: dinsdagen 4, 11, 18 en 25 juni; met afsluitend reflecterend college op 2 juli 2019.
Tijd: 19.00 tot 22.00 uur.
Kosten: € 240 normaal tarief (5 colleges).
€ 200 voor Academiestudenten en oud-studenten (ook van de HGU).
Deelnemers ontvangen na afloop een Bewijs van deelname.

De locatie

Utrechts Stedelijk Gymnasium
Notebomenlaan 400
3582 CN Utrecht

Terug naar het cursus-overzicht