Muziek en spiritualiteit

Vier colleges door verschillende docenten
vanaf dinsdag 29 oktober

Vier bijzondere avonden met beeld, geluid en muziek:

29 oktober
Spiritualiteit in de (pop)muziek – Hein van Dongen

Veel mensen denken bij popmuziek vooral aan een hedonistische en commerciële cultuur. Rock’n roll is echter ook geworteld in de ‘spirituals’ in het Zuiden van de VS, en de Blues die daarop veel invloed heeft gehad heeft bronnen in het Afrikaanse animisme.

Het idee dat muziek de onderliggende geestelijke structuur van de kosmos hoorbaar maakt gaat (minstens) terug tot de filosoof Pythagoras. Maar er zijn aanwijzingen dat de religieuze muziek bij de oude Grieken veel meer op onze huidige Rock’n roll leek dan op onze verheven kunstmuziek. 
In de geestverruimende atmosfeer van de jaren zestig is de wereld van de popmuziek verbreed en gedifferentieerd. Sinds die tijd zijn er veel popartiesten geweest die mystieke motieven in hun teksten verwerkten, zoals de merkawa-mystiek bij Bob Dylan en de fragmenten uit de Tao Te Tjing en het Tibetaans Dodenboek bij The Beatles.
 In onze huidige tijd is het onderscheid tussen de ‘hoge’ cultuur van de Kunst en de ‘lage’ van de Pop onhoudbaar geworden. Alle muziek is mensenmuziek, maar wel wordt het aandeel van de techniek steeds groter.

Dr. Hein van Dongen is musicus en filosoof, onderzoeker van thema’s als Filosofie en vormgeving en De menselijke maat. Auteur van o.a. Wilde beesten in de filosofische woestijn en Bergson. Docent van verschillende vakken in Filosofie en Transpersoonlijke Psychologie.


5 november
Die Zauberflöte, een alchemistische allegorie – Tjeu van den Berk

Die Zauberflöte, de laatste opera van Mozart, heeft vanaf de première in 1791 tot nu toe de gemoederen sterk bezig gehouden. Heeft de muziek van meet af aan tienduizenden weten te ontroeren, over de strekking van het verhaal zelf bleef men fundamenteel verdeeld. Tjeu van den Berk heeft in zijn boeken een opmerkelijke bijdrage geleverd aan de ontsluiering van het libretto. Volgens hem beeldt de opera de mystieke inwijding van de menselijke ziel uit met behulp van alchemistische symbolen.

Die Zauberflöte is een vrijmetselaarsopera. Mozart en de tekstdichters van de opera waren vrijmetselaar. In hun inwijdingsrituelen stonden alchemistische symbolen centraal. Die spiritualiteit wilden ze op de bühne laten zien. De alchemisten wilden ‘vuur’ en ‘water’ verbinden tot een ‘heilig huwelijk’. Voor de vrijmetselaar Mozart en zijn logebroeders betrof het hier een spiritualiteit waarin de duistere en lichtende krachten in een mens een huwelijk dienden aan te gaan.

Tijdens het college zal Van den Berk inzicht geven in de verschillende levensbeschouwelijke dimensies van de opera. Dit zal gepaard gaan met het projecteren van fragmenten uit de opera.

Tjeu van den Berk studeerde theologie in Rome, Lyon en Nijmegen en was als universitair docent verbonden aan de Katholieke Universiteiten te Amsterdam en Utrecht. Hij was tevens bestuurslid van de C.G. Jung Vereniging Nederland. Hij schreef o.a.: Die Zauberflöte, Mystagogie, Het Numineuze, Op de bodem van de ziel en In de ban van Jung.


12 november
Mystiek in Bachs Matthäus-Passion – Ad de Keyzer

Bachs Matthäus-Passion is een muzikale compositie geschreven rond 1730 voor de liturgische viering van Goede Vrijdag in de Thomaskirche in Leipzig. Zij kent een hechte structuur die gebaseerd is op de klassieke wijze van Schriftlezing van lectio divina. Daarin staat niet de uitleg van de tekst centraal, maar wat de (uitleg van de) tekst in de hoorder teweegbrengt. Zo kunnen de recitatieven, aria’s en koraalstrofen de hoorder helpen zich de tekst van het lijdensverhaal toe te eigenen.

De Matthäus-Passion wordt niet beschouwd als een mystieke compositie, maar de manier waarop Bach de teksten van deze passie heeft getoonzet openen een contemplatieve ruimte waarin mystieke perspectieven te ontwaren zijn. Wij gaan daarnaar op zoek al luisterend en overwegend enkele fragmenten van Bachs Matthäus-Passion.

Ad de Keyzer is als wetenschappelijk medewerker verbonden aan het Nijmeegse Titus Brandsma Instituut. Hij is gespecialiseerd in de spiritualiteit van de liturgie en de vocale kerkmuziek van Bach. Hij publiceerde over de Matthäus-Passion in 2015 ‘Bachs grote Passie’ en in 2017 ‘Mystieke perspectieven in Bachs Matthäus-Passion’.


19 november
Zo kan het licht erin – Frank Kazenbroot

Leonard Cohen (1934 – 2016) was een dichter en zanger die in zijn teksten de religieuze en mystieke dimensies van de menselijke ziel opzocht. Als zoon uit een Joods gezin was hij vertrouwd met bijbelse verhalen. Door ervaringen van eenzaamheid, lijden en gebrokenheid werd zijn verlangen naar liefde en licht dieper. De zoektocht leidde Cohen langs de mystiek van Kabbalah, christelijke symboliek, boeddhistische inzichten, sufi poëzie en hindoeïstische wijsheid.

We luisteren naar zeven liederen en volgen zijn levensgeschiedenis. Cohen daalde af tot op de bodem van zijn ziel en zocht in de duisternis naar licht.

Frank Kazenbroot studeerde theologie in Tilburg en was tot 2008 kloosterling in de abdij van Berne te Heeswijk. De afgelopen tien jaar werkte hij als geestelijk verzorger in Rotterdam. Hij schreef o.a. ‘Het is als een spiegel, over de regel van Augustinus’ en ‘Wees lief voor deze ziel, veertig vensters op Leonard Cohen’.


Praktische gegevens

Data: Dinsdagen 29 oktober, 5, 12 en 19 november.
Tijd: 19.00 tot 21.30 uur.

Kosten: € 195 (€ 165 voor Academiestudenten en Alumni).
Deelnemers ontvangen een Bewijs van deelname.

Locatie

Utrechts Stedelijk Gymnasium
Notebomenlaan 400
3582 CN Utrecht

Naar het programma-overzicht van de Capita Selecta


Reservering

 

Categorieën Cursus